Publications

International IDEA
ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတည်ဆောက်ခြင်းပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း

ကန့်သတ်မှုဆိုင်ရာပြဋ္ဌာန်းချက်တစ်ရပ်သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာပြဋ္ဌာန်းချက်တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ အကာအကွယ်ပေးထားသောအခွင့်အရေးများကို ဒီမိုကရေစီနည်းကျ လျော်ကန်သောရည်ရွယ်ချက်များအတွက် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ကန့်သတ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ကန့်သတ်မှုဆိုင်ရာပြဋ္ဌာန်းချက်သည် ရည်ရွယ်ချက်ကြောင့်ဖြစ်စေ၊ သဘောသဘာဝကြောင့်ဖြစ်စေ၊ အတိုင်းအတာကြောင့်ဖြစ်စေ ဒီမိုကရေစီကိုအန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သော အခွင့်အရေးများအပေါ် အလွန်အကျွံကန့်သတ်ချက်များအား တားမြစ်ရန်လည်းကြိုးပမ်းသည်။

International IDEA မှ ထုတ်ဝေလျက်ရှိသော “ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်ခြင်း” စာတမ်းများကို နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတည်ဆောက်ရေး သို့မဟုတ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအတွက် ကောင်းမွန်သောဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်နိုင်ရေးအတွက် ရည်ရွယ်ရေးသားထုတ်ဝေသည်။ နိုင်ငံရေးပါတီများ၊ အရပ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများ၊ အစိုးရဝန်ထမ်းများ၊ လွှတ်တော်ဥပဒေပြုသူများ၊ နိုင်ငံသားများအတွက် အထောက်အပံ့ဖြစ်စေမည် ဖြစ်သည်။

ဤစာတမ်းတစ်ခုချင်းစီသည် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ၊ ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာ အထူးကျွမ်းကျင်သူများမဟုတ်သော သာမန်စာဖတ်သူများအတွက် အကြောင်းအရာခေါင်းစဉ်များအလိုက်မိတ်ဆက်စာအနေဖြင့်လည်း ရေးသားထားသည်။ ထို့အတူ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတည်ဆောက်ရေးနယ်ပယ်၌ ဗဟုသုတ၊ အတွေ့အကြုံရှိပြီးသူတို့ ပြန်လည်နှီးနှော ဖတ်ရှုနိုင်ရန်အတွက်လည်း အသုံးဝင်ပါသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်သူများ၏ လက်တွေ့ကျကျ ကြုံတွေ့ရသော ရွေးချယ်မှုများအပေါ်တွင် အကြောင်းအရာအလိုက် စနစ်တကျခွဲခြားတင်ပြခြင်းဖြင့် ရှုပ်ထွေးပွေလီလှသော အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို လွယ်ကူရှင်းလင်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် ရှင်းပြနိုင်ရန် ရှေးရှုသည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာပြေလည်မှုလုပ်ငန်းစဉ်များတွင် ရွေးကောက်ပွဲစနစ်ဒီဇိုင်းသည် အခရာကျသည့် အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုအဖြစ်လုပ်ဆောင်သည်။ သို့သော်၄င်းသည် အသွင်ကူးပြောင်းမှုများရှိနိုင်ငံရေး ပါဝင်သူများနှင့် အချို့သောအတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာအသိုင်းအဝိုင်း ကိုယ်တိုင်ပင် အကျွမ်းဝင်မှုအကန့်အသတ် မကြာခဏရှိနေသော ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုဖြစ်သည်။

ဤစာတမ်းသည် ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၄-၅ ရက်တွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံ၊ Edinburgh မြို့၌ကျင်းပခဲ့သော စတုတ္ထအကြိမ်မြောက်ပဋိပက္ခအလွန်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတည်ဆောက်ခြင်းဆိုင်ရာ Edinburgh စကားဝိုင်းတွင် စာရေးသူတင်ပြခဲ့သောတင်ပြချက်ကို အခြေခံထားရေးသားထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။


ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအသွင် ကူးပြောင်းမှုတစ်ရပ်၏အချိန်၊ အဆင့်များနှင့် ရှေ့နောက်အစီအစဉ်သတ်မှတ်မှုများ သည် ရွေးကောက်ပွဲစနစ်ရွေးချယ်မှုနှင့် သက်ဆိုင်သည်ဟု ထင်မှတ်ရသော်လည်း လက်ရှိအချိန်တွင် ၄င်းတို့အကြားရှိ ခိုင်မာသည့်ဆက်စပ်မှု မတွေ့သေးပါ။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

ဤစာတမ်းတွင် ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီစနစ်တွင် အစိုးရအား ရွေးချယ်ခြင်း၊ ဖယ်ရှားခြင်းပြုလုပ်နိုင်သည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ယန္တရားများကို ဆွေးနွေးထားပါသည်။ ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီစနစ်တွင် အစိုးရများကို ပြည်သူလူထုက တိုက်ရိုက်ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းမဟုတ်ပေ။ ၄င်းတို့ကို တိုက်ရိုက်မဟုတ်သောနည်း သို့မဟုတ် လွှတ်တော်မှတစ်ဆင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ပြီး ၄င်းတို့သည် လွှတ်တော်ကို တာဝန်ယူ၊တာဝန်ခံရသည်။ လွှတ်တော်၏ အယုံအကြည်မရလျှင် အစိုးရရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရနိုင်သည်။

International IDEA မှ ထုတ်ဝေလျက်ရှိသော “ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်ခြင်း” စာတမ်းများကို နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတည်ဆောက်ရေး သို့မဟုတ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအတွက် ကောင်းမွန်သောဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်နိုင်ရေးအတွက် ရည်ရွယ်ရေးသားထုတ်ဝေသည်။ နိုင်ငံရေးပါတီများ၊ အရပ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများ၊ အစိုးရဝန်ထမ်းများ၊ လွှတ်တော်ဥပဒေပြုသူများ၊ နိုင်ငံသားများအတွက် အထောက်အပံ့ဖြစ်စေမည် ဖြစ်သည်။

ဤစာတမ်းတစ်ခုချင်းစီသည် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ၊ ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာ အထူးကျွမ်းကျင်သူများမဟုတ်သော သာမန်စာဖတ်သူများအတွက် အကြောင်းအရာခေါင်းစဉ်များအလိုက်မိတ်ဆက်စာအနေဖြင့်လည်း ရေးသားထားသည်။ ထို့အတူ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတည်ဆောက်ရေးနယ်ပယ်၌ ဗဟုသုတ၊ အတွေ့အကြုံရှိပြီးသူတို့ ပြန်လည်နှီးနှော ဖတ်ရှုနိုင်ရန်အတွက်လည်း အသုံးဝင်ပါသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်သူများ၏ လက်တွေ့ကျကျ ကြုံတွေ့ရသော ရွေးချယ်မှုများအပေါ်တွင် အကြောင်းအရာအလိုက် စနစ်တကျခွဲခြားတင်ပြခြင်းဖြင့် ရှုပ်ထွေးပွေလီလှသော အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို လွယ်ကူရှင်းလင်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် ရှင်းပြနိုင်ရန် ရှေးရှုသည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

ဤစာတမ်းတွင် ထိန်းညှိခြင်းနှင့် ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲခြင်းဆိုင်ရာ လွတ်လပ်သော အင်စတီကျူးရှင်းများအကြောင်းကို ဆွေးနွေးတင်ပြထားပါသည်။ ထိုအင်စတီကျူးရှင်းများမှာ နိုင်ငံရေးအရ ဘက်လိုက်မှုမရှိဘဲ၊ အစိုးရ၏ မဏ္ဍိုင်ကြီး (၃) ရပ် မှ လွတ်လပ်သည့် အများဆိုင်အင်စတီကျူးရှင်းများဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဒီမိုကရက်တစ် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်အတွက် သမာဓိတည်ဆောက်ရန်နှင့် လိုအပ်သည့်အရည်အသွေးနှင့် တည်တံ့ခိုင်မြဲမှုကိုပေးရန်တို့ဖြစ်သည်။

International IDEA မှ ထုတ်ဝေလျက်ရှိသော “ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်ခြင်း” စာတမ်းများကို နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတည်ဆောက်ရေး သို့မဟုတ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအတွက် ကောင်းမွန်သောဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်နိုင်ရေးအတွက် ရည်ရွယ်ရေးသားထုတ်ဝေသည်။ နိုင်ငံရေးပါတီများ၊ အရပ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများ၊ အစိုးရဝန်ထမ်းများ၊ လွှတ်တော်ဥပဒေပြုသူများ၊ နိုင်ငံသားများအတွက် အထောက်အပံ့ဖြစ်စေမည် ဖြစ်သည်။

ဤစာတမ်းတစ်ခုချင်းစီသည် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ၊ ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာ အထူးကျွမ်းကျင်သူများမဟုတ်သော သာမန်စာဖတ်သူများအတွက် အကြောင်းအရာခေါင်းစဉ်များအလိုက်မိတ်ဆက်စာအနေဖြင့်လည်း ရေးသားထားသည်။ ထို့အတူ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတည်ဆောက်ရေးနယ်ပယ်၌ ဗဟုသုတ၊ အတွေ့အကြုံရှိပြီးသူတို့ ပြန်လည်နှီးနှော ဖတ်ရှုနိုင်ရန်အတွက်လည်း အသုံးဝင်ပါသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်သူများ၏ လက်တွေ့ကျကျ ကြုံတွေ့ရသော ရွေးချယ်မှုများအပေါ်တွင် အကြောင်းအရာအလိုက် စနစ်တကျခွဲခြားတင်ပြခြင်းဖြင့် ရှုပ်ထွေးပွေလီလှသော အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို လွယ်ကူရှင်းလင်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် ရှင်းပြနိုင်ရန် ရှေးရှုသည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

လူမှုရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးများသည် လူတစ်ဦးချင်း၏ ဂုဏ်သိက္ခာ၊ လွတ်လပ်မှု နှင့် ချမ်းမြေ့သုခများကို ကာကွယ်ပေးသည်။ ထိုသို့ကာကွယ်ပေးရာတွင် နိုင်ငံတော်မှ ကမကထပြုသော ပညာရေး၊ အများပြည်သူ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ နေအိမ်အဆောက်အအုံ၊ သင့်တင်မျှတသောလုပ်အားခ၊ ကောင်းမွန်သည့်အလုပ်အကိုင် ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် အခြားသော လူမှုရေးကောင်းကျိုးများကို ရရှိခံစားစေခြင်းဖြင့် အာမခံပေးသည်။

International IDEA မှ ထုတ်ဝေလျက်ရှိသော “ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်ခြင်း” စာတမ်းများကို နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတည်ဆောက်ရေး သို့မဟုတ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအတွက် ကောင်းမွန်သောဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်နိုင်ရေးအတွက် ရည်ရွယ်ရေးသားထုတ်ဝေသည်။ နိုင်ငံရေးပါတီများ၊ အရပ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများ၊ အစိုးရဝန်ထမ်းများ၊ လွှတ်တော်ဥပဒေပြုသူများ၊ နိုင်ငံသားများအတွက် အထောက်အပံ့ဖြစ်စေမည် ဖြစ်သည်။

ဤစာတမ်းတစ်ခုချင်းစီသည် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ၊ ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာ အထူးကျွမ်းကျင်သူများမဟုတ်သော သာမန်စာဖတ်သူများအတွက် အကြောင်းအရာခေါင်းစဉ်များအလိုက်မိတ်ဆက်စာအနေဖြင့်လည်း ရေးသားထားသည်။ ထို့အတူ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတည်ဆောက်ရေးနယ်ပယ်၌ ဗဟုသုတ၊ အတွေ့အကြုံရှိပြီးသူတို့ ပြန်လည်နှီးနှော ဖတ်ရှုနိုင်ရန်အတွက်လည်း အသုံးဝင်ပါသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်သူများ၏ လက်တွေ့ကျကျ ကြုံတွေ့ရသော ရွေးချယ်မှုများအပေါ်တွင် အကြောင်းအရာအလိုက် စနစ်တကျခွဲခြားတင်ပြခြင်းဖြင့် ရှုပ်ထွေးပွေလီလှသော အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို လွယ်ကူရှင်းလင်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် ရှင်းပြနိုင်ရန် ရှေးရှုသည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

နိုင်ငံတကာဥပဒေသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတည်ဆောက်ရေးတွင် ပိုမိုထည့်သွင်းစဉ်းစားလာရသည့် သင့်လျော်သောအချက်တစ်ချက်ဖြစ်လာသည်။ ထို့ကြောင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတစ်ရပ်တွင် နိုင်ငံတကာဥပဒေ၏ ပြည်တွင်းဥပဒေအပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ပြဋ္ဌာန်းခြင်းက အထောက်အကူဖြစ်စေပါသည်။ အကယ်၍ နိုင်ငံတကာဥပဒေအားလုံး သို့မဟုတ် အချို့သည် အလိုအလျောက် အကျိုးသက်ရောက်ပါက ပြည်တွင်းဥပဒေအဆင့်များတွင် ၎င်းနိုင်ငံတကာဥပဒေသည် မည်သည့်အဆင့်မှ ရပ်တည်မည်နည်းဆိုသည့်အချက်ကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြခြင်းက အထောက်အကူဖြစ်စေပါသည်။

ဤဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေစာတမ်းတိုကို မြန်မာနိုင်ငံအတွက်အသုံးပြုရန် ကနဦးရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတကာဥပဒေများ၏ သဘောသဘာဝကို ရှင်းပြရန်နှင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတည်ဆောက်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်ပုံကိုလေ့လာရန်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ မူကြမ်းရေးဆွဲစဉ်နှင့် သိသိသာသာပြင်ဆင်မှုများ လုပ်ဆောင်ချိန်တွင် မေးလေ့ရှိသော နိုင်ငံတကာဥပဒေဆိုင်ရာအောက်ပါ အဓိကမေးခွန်းလေးခုကို ရှင်းလင်းထားပါသည်။

  • ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတစ်ရပ်သည် ပြည်တွင်းဥပဒေစနစ်တွင် နိုင်ငံတကာဥပဒေနှင့်ပြည်တွင်းဥပဒေများအကြား ဆက်စပ်မှုကိုဖော်ပြသင့်သလား။ ဖော်ပြသင့်ပါက ရွေးချယ်စရာတွေက ဘာတွေလဲ။
  • နိုင်ငံတော်သည် နိုင်ငံတကာဥပဒေ၏ ကတိကဝတ်များ စည်းနှောင်မှုရှိစေရန် မည်သို့ဆောင်ရွက်ကြောင်းကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတစ်ရပ်သည် သီးခြားဖော်ပြသင့်ပါသလား။
  • အကယ်၍ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ၏ ဖော်ပြချက်အပေါ် နိုင်ငံတကာဥပဒေ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိပါက ဘာတွေလဲ။
  • အကယ်၍ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်မှုလုပ်ငန်းစဉ်အပေါ် နိုင်ငံတကာဥပဒေ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိပါက ဘာတွေလဲ။
အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

ကန့်သတ်မှုဆိုင်ရာပြဋ္ဌာန်းချက်တစ်ရပ်သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာပြဋ္ဌာန်းချက်တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ အကာအကွယ်ပေးထားသောအခွင့်အရေးများကို ဒီမိုကရေစီနည်းကျ လျော်ကန်သောရည်ရွယ်ချက်များအတွက် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ကန့်သတ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ကန့်သတ်မှုဆိုင်ရာပြဋ္ဌာန်းချက်သည် ရည်ရွယ်ချက်ကြောင့်ဖြစ်စေ၊ သဘောသဘာဝကြောင့်ဖြစ်စေ၊ အတိုင်းအတာကြောင့်ဖြစ်စေ ဒီမိုကရေစီကိုအန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သော အခွင့်အရေးများအပေါ် အလွန်အကျွံကန့်သတ်ချက်များအား တားမြစ်ရန်လည်းကြိုးပမ်းသည်။

International IDEA မှ ထုတ်ဝေလျက်ရှိသော “ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်ခြင်း” စာတမ်းများကို နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတည်ဆောက်ရေး သို့မဟုတ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအတွက် ကောင်းမွန်သောဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်နိုင်ရေးအတွက် ရည်ရွယ်ရေးသားထုတ်ဝေသည်။ နိုင်ငံရေးပါတီများ၊ အရပ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများ၊ အစိုးရဝန်ထမ်းများ၊ လွှတ်တော်ဥပဒေပြုသူများ၊ နိုင်ငံသားများအတွက် အထောက်အပံ့ဖြစ်စေမည် ဖြစ်သည်။

ဤစာတမ်းတစ်ခုချင်းစီသည် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ၊ ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာ အထူးကျွမ်းကျင်သူများမဟုတ်သော သာမန်စာဖတ်သူများအတွက် အကြောင်းအရာခေါင်းစဉ်များအလိုက်မိတ်ဆက်စာအနေဖြင့်လည်း ရေးသားထားသည်။ ထို့အတူ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတည်ဆောက်ရေးနယ်ပယ်၌ ဗဟုသုတ၊ အတွေ့အကြုံရှိပြီးသူတို့ ပြန်လည်နှီးနှော ဖတ်ရှုနိုင်ရန်အတွက်လည်း အသုံးဝင်ပါသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်သူများ၏ လက်တွေ့ကျကျ ကြုံတွေ့ရသော ရွေးချယ်မှုများအပေါ်တွင် အကြောင်းအရာအလိုက် စနစ်တကျခွဲခြားတင်ပြခြင်းဖြင့် ရှုပ်ထွေးပွေလီလှသော အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို လွယ်ကူရှင်းလင်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် ရှင်းပြနိုင်ရန် ရှေးရှုသည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာပြေလည်မှုလုပ်ငန်းစဉ်များတွင် ရွေးကောက်ပွဲစနစ်ဒီဇိုင်းသည် အခရာကျသည့် အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုအဖြစ်လုပ်ဆောင်သည်။ သို့သော်၄င်းသည် အသွင်ကူးပြောင်းမှုများရှိနိုင်ငံရေး ပါဝင်သူများနှင့် အချို့သောအတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာအသိုင်းအဝိုင်း ကိုယ်တိုင်ပင် အကျွမ်းဝင်မှုအကန့်အသတ် မကြာခဏရှိနေသော ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုဖြစ်သည်။

ဤစာတမ်းသည် ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၄-၅ ရက်တွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံ၊ Edinburgh မြို့၌ကျင်းပခဲ့သော စတုတ္ထအကြိမ်မြောက်ပဋိပက္ခအလွန်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတည်ဆောက်ခြင်းဆိုင်ရာ Edinburgh စကားဝိုင်းတွင် စာရေးသူတင်ပြခဲ့သောတင်ပြချက်ကို အခြေခံထားရေးသားထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။


ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအသွင် ကူးပြောင်းမှုတစ်ရပ်၏အချိန်၊ အဆင့်များနှင့် ရှေ့နောက်အစီအစဉ်သတ်မှတ်မှုများ သည် ရွေးကောက်ပွဲစနစ်ရွေးချယ်မှုနှင့် သက်ဆိုင်သည်ဟု ထင်မှတ်ရသော်လည်း လက်ရှိအချိန်တွင် ၄င်းတို့အကြားရှိ ခိုင်မာသည့်ဆက်စပ်မှု မတွေ့သေးပါ။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

This Constitution Brief provides basic information about the nature and functions of constitutions and is intended for use by constitution-makers and other democratic actors and stakeholders in Myanmar.

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

သယံဇာတကြွယ်ဝမှုကြောင့် “သယံဇာတ ကျိန်စာသင့်ခြင်း” ဟု သမုတ်ကြသည့် စိန်ခေါ်မှုများ ကြုံတွေ့ရတက်သည်။ နိုင်ငံရေးပါတီများမှ ကောင်းမွန်ရှင်းလင်းတိကျသော မူဝါဒရပ်တည်ချက်များ ထားရှိဖော်ဆောင်ပါက ၎င်းစိန်ခေါ်မှုများ ကျော်လွှားရန် တစ်တောင့်တစ်နေရာမှ အကူအညီ ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။

နိုင်ငံတွင်းရှိ သယံဇာတများကို ရေရှည်အကျိုးမျှော်ကိုး၍ ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ၊ တာဝန်ယူမှုတာဝန်ခံမှုရှိစွာ စီမံအုပ်ချုပ်မှုရှိအောင် ဆော်ဆောင်ရာတွင် နိုင်ငံရေးပါတီများ၏ အခန်းကဏ္ဍသည် အရေးပါပါသည်။

The International Institute for Democracy and Electoral Assistance (International IDEA) and the Natural Resource Governance Institute (NRGI) အဖွဲ့အစည်းတို့ ပြုလုပ်ခဲ့သော သုတေသန လေ့လာမှုတွင် နိုင်ငံရေးဖြစ်စဉ်၌ လွတ်လပ်စွာ တန်းတူပါဝင်ခွင့် ရှိပါက သယံဇာတကဏ္ဍတွင်လည်း ခိုင်မာအားကောင်းသော ဥပဒေများ၊ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ကျင့်ထုံများရှိကြပြီး နိုင်ငံသားအကျိုးအတွက် ရရှိလာသည့် အခွန်ဘဏ္ဍာငွေများကို သုံးစွဲမှုရှိကြောင်း တွေ့ရှိရပါသည်။

ဤလမ်းညွှန်စာအုပ် ထုတ်ဝေရခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်သည် သယံဇာတ စီမံအုပ်ချုပ်မှုကဏ္ဍတွင် နိုင်ငံရေးပါတီများ၏ အခန်းကဏ္ဍကို ဆန်းစစ်လေ့လာရန်ဖြစ်ပြီး၊ နိုင်ငံရေးနှင့် သယံဇာတ စီမံအုပ်ချုပ်မှုဆိုင်ရာ မူဝါဒရပ်တည်ချက်များ ရေးဆွဲရာတွင် အကူအညီဖြစ်စေရန် ဖြစ်ပါသည်။ ဤလမ်းညွှန်ချက်စာအုပ်ကို ၂၀၁၅ - ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဂါနာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံရေးပါတီများအား သယံဇာတ စီမံအုပ်ချုပ်မှုဆိုင်ရာ မူဝါဒရပ်တည်ချက်မာျး ပေါ်ထွက်လာအောင် ကူညီထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည့် အတွေ့အကြုံအပေါ် အခြေခံ၍ ပြုစုရေးသားထားသည်။ ထို့ပြင် နိုင်ငံပေါင်း ၆ နိုင်ငံမှ သယံဇာတ စီမံအုပ်ချုပ်မှုတွင် နိုင်ငံရေးပါတီများ၏ ပါဝင်ပက်သက်မှုများကို နမူနာ လေ့လာနိုင်ရန်အတွက် ထည့်သွင်းထားပါသည်။

ဤလမ်းညွှန်စာအုပ်ကို International IDEA နှင့် NRGI အဖွဲ့တို့ ပူပေါင်းထုတ်ဝေခြင်းဖြစ်ပါသည်။ အဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့စလုံးသည် နိုင်ငံရေးပါတီများအား အချက်အလက်အခြေပြု သယံဇာတ စီမံအုပ်ချုပ်မှုဆိုင်ရာ မူဝါဒများ ရေးဆွဲအကောင်အထည်ဖော်ရာတွင် အကူအညီပေးနိုင်ပါသည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

ဤစာတမ်းတွင် ထိန်းညှိခြင်းနှင့် ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲခြင်းဆိုင်ရာ လွတ်လပ်သော အင်စတီကျူးရှင်းများအကြောင်းကို ဆွေးနွေးတင်ပြထားပါသည်။ ထိုအင်စတီကျူးရှင်းများမှာ နိုင်ငံရေးအရ ဘက်လိုက်မှုမရှိဘဲ၊ အစိုးရ၏ မဏ္ဍိုင်ကြီး (၃) ရပ် မှ လွတ်လပ်သည့် အများဆိုင်အင်စတီကျူးရှင်းများဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဒီမိုကရက်တစ် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်အတွက် သမာဓိတည်ဆောက်ရန်နှင့် လိုအပ်သည့်အရည်အသွေးနှင့် တည်တံ့ခိုင်မြဲမှုကိုပေးရန်တို့ဖြစ်သည်။

International IDEA မှ ထုတ်ဝေလျက်ရှိသော “ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်ခြင်း” စာတမ်းများကို နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတည်ဆောက်ရေး သို့မဟုတ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအတွက် ကောင်းမွန်သောဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်နိုင်ရေးအတွက် ရည်ရွယ်ရေးသားထုတ်ဝေသည်။ နိုင်ငံရေးပါတီများ၊ အရပ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများ၊ အစိုးရဝန်ထမ်းများ၊ လွှတ်တော်ဥပဒေပြုသူများ၊ နိုင်ငံသားများအတွက် အထောက်အပံ့ဖြစ်စေမည် ဖြစ်သည်။

ဤစာတမ်းတစ်ခုချင်းစီသည် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ၊ ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာ အထူးကျွမ်းကျင်သူများမဟုတ်သော သာမန်စာဖတ်သူများအတွက် အကြောင်းအရာခေါင်းစဉ်များအလိုက်မိတ်ဆက်စာအနေဖြင့်လည်း ရေးသားထားသည်။ ထို့အတူ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတည်ဆောက်ရေးနယ်ပယ်၌ ဗဟုသုတ၊ အတွေ့အကြုံရှိပြီးသူတို့ ပြန်လည်နှီးနှော ဖတ်ရှုနိုင်ရန်အတွက်လည်း အသုံးဝင်ပါသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်သူများ၏ လက်တွေ့ကျကျ ကြုံတွေ့ရသော ရွေးချယ်မှုများအပေါ်တွင် အကြောင်းအရာအလိုက် စနစ်တကျခွဲခြားတင်ပြခြင်းဖြင့် ရှုပ်ထွေးပွေလီလှသော အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို လွယ်ကူရှင်းလင်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် ရှင်းပြနိုင်ရန် ရှေးရှုသည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

နိုင်ငံတကာဥပဒေသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတည်ဆောက်ရေးတွင် ပိုမိုထည့်သွင်းစဉ်းစားလာရသည့် သင့်လျော်သောအချက်တစ်ချက်ဖြစ်လာသည်။ ထို့ကြောင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတစ်ရပ်တွင် နိုင်ငံတကာဥပဒေ၏ ပြည်တွင်းဥပဒေအပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ပြဋ္ဌာန်းခြင်းက အထောက်အကူဖြစ်စေပါသည်။ အကယ်၍ နိုင်ငံတကာဥပဒေအားလုံး သို့မဟုတ် အချို့သည် အလိုအလျောက် အကျိုးသက်ရောက်ပါက ပြည်တွင်းဥပဒေအဆင့်များတွင် ၎င်းနိုင်ငံတကာဥပဒေသည် မည်သည့်အဆင့်မှ ရပ်တည်မည်နည်းဆိုသည့်အချက်ကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြခြင်းက အထောက်အကူဖြစ်စေပါသည်။

ဤဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေစာတမ်းတိုကို မြန်မာနိုင်ငံအတွက်အသုံးပြုရန် ကနဦးရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတကာဥပဒေများ၏ သဘောသဘာဝကို ရှင်းပြရန်နှင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတည်ဆောက်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်ပုံကိုလေ့လာရန်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ မူကြမ်းရေးဆွဲစဉ်နှင့် သိသိသာသာပြင်ဆင်မှုများ လုပ်ဆောင်ချိန်တွင် မေးလေ့ရှိသော နိုင်ငံတကာဥပဒေဆိုင်ရာအောက်ပါ အဓိကမေးခွန်းလေးခုကို ရှင်းလင်းထားပါသည်။

  • ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတစ်ရပ်သည် ပြည်တွင်းဥပဒေစနစ်တွင် နိုင်ငံတကာဥပဒေနှင့်ပြည်တွင်းဥပဒေများအကြား ဆက်စပ်မှုကိုဖော်ပြသင့်သလား။ ဖော်ပြသင့်ပါက ရွေးချယ်စရာတွေက ဘာတွေလဲ။
  • နိုင်ငံတော်သည် နိုင်ငံတကာဥပဒေ၏ ကတိကဝတ်များ စည်းနှောင်မှုရှိစေရန် မည်သို့ဆောင်ရွက်ကြောင်းကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတစ်ရပ်သည် သီးခြားဖော်ပြသင့်ပါသလား။
  • အကယ်၍ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ၏ ဖော်ပြချက်အပေါ် နိုင်ငံတကာဥပဒေ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိပါက ဘာတွေလဲ။
  • အကယ်၍ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်မှုလုပ်ငန်းစဉ်အပေါ် နိုင်ငံတကာဥပဒေ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိပါက ဘာတွေလဲ။
အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

လူမှုရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးများသည် လူတစ်ဦးချင်း၏ ဂုဏ်သိက္ခာ၊ လွတ်လပ်မှု နှင့် ချမ်းမြေ့သုခများကို ကာကွယ်ပေးသည်။ ထိုသို့ကာကွယ်ပေးရာတွင် နိုင်ငံတော်မှ ကမကထပြုသော ပညာရေး၊ အများပြည်သူ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ နေအိမ်အဆောက်အအုံ၊ သင့်တင်မျှတသောလုပ်အားခ၊ ကောင်းမွန်သည့်အလုပ်အကိုင် ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် အခြားသော လူမှုရေးကောင်းကျိုးများကို ရရှိခံစားစေခြင်းဖြင့် အာမခံပေးသည်။

International IDEA မှ ထုတ်ဝေလျက်ရှိသော “ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်ခြင်း” စာတမ်းများကို နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတည်ဆောက်ရေး သို့မဟုတ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအတွက် ကောင်းမွန်သောဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်နိုင်ရေးအတွက် ရည်ရွယ်ရေးသားထုတ်ဝေသည်။ နိုင်ငံရေးပါတီများ၊ အရပ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများ၊ အစိုးရဝန်ထမ်းများ၊ လွှတ်တော်ဥပဒေပြုသူများ၊ နိုင်ငံသားများအတွက် အထောက်အပံ့ဖြစ်စေမည် ဖြစ်သည်။

ဤစာတမ်းတစ်ခုချင်းစီသည် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ၊ ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာ အထူးကျွမ်းကျင်သူများမဟုတ်သော သာမန်စာဖတ်သူများအတွက် အကြောင်းအရာခေါင်းစဉ်များအလိုက်မိတ်ဆက်စာအနေဖြင့်လည်း ရေးသားထားသည်။ ထို့အတူ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတည်ဆောက်ရေးနယ်ပယ်၌ ဗဟုသုတ၊ အတွေ့အကြုံရှိပြီးသူတို့ ပြန်လည်နှီးနှော ဖတ်ရှုနိုင်ရန်အတွက်လည်း အသုံးဝင်ပါသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်သူများ၏ လက်တွေ့ကျကျ ကြုံတွေ့ရသော ရွေးချယ်မှုများအပေါ်တွင် အကြောင်းအရာအလိုက် စနစ်တကျခွဲခြားတင်ပြခြင်းဖြင့် ရှုပ်ထွေးပွေလီလှသော အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို လွယ်ကူရှင်းလင်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် ရှင်းပြနိုင်ရန် ရှေးရှုသည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအများစုသည် သာမန်ဥပဒေပြဌာန်းမှုဖြင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲခြင်း မပြုလုပ်နိုင်သော (အဆင့်မြင့်ဥပဒေတွင် ဖော်ပြထားသည့်) နိုင်ငံတော်၏ အခြေခံမူများ၊ အစိုးရ၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် အစိုးရ ယန္တရားများ၊ နိုင်ငံသားများ၏ အခြေခံကျသည့် လူ့အခွင့်အရေးများကို သတ်မှတ်ဖော်ပြကြသည်။ အဆိုပါ အဆင့်မြင့် ဥပဒေကိုပင် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအဖြစ် ရည်ညွှန်းသတ်မှတ်လေ့ရှိပါသည်။

ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင်ပါဝင်သည့် အကြောင်းအရာများ၊ သဘောသဘာဝများနှင့် ၎င်းတို့နှင့် အခြားသော တရားဥပဒေနှင့် နိုင်ငံ့ရေးရာစီမံခန့်ခွဲမှုများအကြားဆက်စပ်မှုသည် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံနှင့်တစ်နိုင်ငံ အကြား သိသိသာသာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ၏ အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက်နှင့်ပတ်သက်၍ ပြီးပြည့်စုံသည့် အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက်မရှိပါ။ သို့ုသော် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် နားလည်လက်ခံထားသည့် ဖွဲ့စည်းပံ အခြေခံဥပဒေ၏ အဓိပ္ပါယ်သတ်မှတ်ချက်တွင် အောက်ပါလက္ခဏာရပ်များ ပါဝင်နိုင်ပါသည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

တိုက်ရိုက်ဒီမိုကရေစီသည် အဆိုပြုထားသော အခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ချက်၊ ဥပဒေ၊ သဘောတူစာချုပ် သို့မဟုတ် မူဝါဒဆုံးဖြတ်ချက် စသည်တို့အပေါ် လူထုအား တိုက်ရိုက်မဲပေးခွင့် ရစေနိုင်မည့် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများ၊ အင်စ တီကျူးရှင်းများနှင့် လုပ်ငန်းစဉ်များကို ဖေါ်ပြသည်။ ဤပဏာမသင်ပုန်းကြီးတွင် ဖေါ်ပြထားသော တိုက်ရိုက်ဒီမို ကရေစီ၏ အရေးကြီးဆုံးပုံစံများမှာ လူထုဆန္ဒခံယူပွဲများနှင့် နိုင်ငံသားများက လက်မှတ်ရေးထိုး တောင်းဆိုခြင်း များဖြစ်သည်။

တိုက်ရိုက်ဒီမိုကရေစီသည် ကိုယ်စားပြု ပါတီနိုင်ငံရေးပုံစံတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိသော သို့မဟုတ် အကျုံးဝင်နေသော အရေးကြီးကိစ္စရပ်များအပေါ် လူထုအား မဲပေးခွင့် ရရှိစေနိုင်သည်။ လူကြိုက်များသော လူများစု ဆုံးဖြတ်ချက် များသည် ကိုယ်စားပြုမှု ဖြစ်စဉ်များကို ကျော်လွန်ကာ ပုံပျက်သွားနိုင်ခြင်းနှင့် အလွှာတစ်ခုအတွက်သာ ရပ်တည်မှုဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် အလားအလာများပေါ်ပေါက်လာနိုင်ချေရှိသည်။

International IDEA ၏ အခြေခံဥပဒေတည်ဆောက်ရေး ပဏာမသင်ပုန်းကြီးသည် နိုင်ငံသားများ၊ နိုင်ငံရေး ပါတီများ၊ အရပ်ဖက်လူမှုအဖွဲ့အစည်းများ၊ အစိုးရတာဝန်ရှိသူများ၊ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအား မှန်ကန် သော အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ရွေးချယ်မှုများ ပြုလုပ်နိုင်စေရန် အကူအညီပေးခြင်းအားဖြင့် နိုင်ငံတွင်း အခြေခံ ဥပဒေ တည်ဆောက်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြင်ဆင်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်များကို အထောက်အကူဖြစ်စေရန် ရည်ရွယ်ရေး သားထားသည်။

ထို့အပြင် အစိုးရများအကြားဖွဲ့စည်းထားသော အဖွဲ့အစည်းများမှ ဝန်ထမ်းများနှင့် အခြားပြင်ပမှ ပါဝင်နေသူများကို ဒေသန္တရ အဆင့် ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်သူများအား အချက်အလက်များကောင်းစွာ ပေးခြင်းနှင့် အခြေအနေကိုက်ညီမှုရှိ သော ကူညီပံ့ပိုးမှုများပေးနိုင်ရန် လမ်းညွှန်မှုလည်းပေးပါသည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

အကြမ်းဖက် ပဋိပက္ခ အဆုံးသတ်ခြင်းသည် ကြီးမားခက်ခဲသော လုပ်ငန်းစဉ်တွင် ပါဝင်သော အသွင်ကူးပြောင်း ခြင်း၏ အခက်ခဲဆုံးအပိုင်းဖြစ်သည်။ ပါဝင်သောအုပ်စုများသည် ထိုအဆင့်တွင် အကူအညီနှစ်မျိုးကို လိုအပ် သည်။ ၎င်းတို့သည် စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများကို လွယ်ကူချောမွေ့စေမည့် ထိရောက်မှုနှင့် ဆီလျှော်မှု အရှိဆုံး တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးမှုလုပ်ငန်းစဉ်ကို ကိုယ်တိုင်အသုံးပြုနိုင်ရန်လိုအပ်ပြီး ထို့နောက်တွင် ထိရောက်၍ မှန်ကန်သော ဒီမိုကရေစီနည်းကျသည့် တည်ဆောက်ပုံများ၊ နိုင်ငံရေး အင်စတီကျူးရှင်းများကို နေရာချထားခြင်းအားဖြင့် ရေ ရှည်တည်တံ့မည့် အဖြေရှာမှုကို အောင်မြင်စွာ ညှိနှိုင်းရန် လိုအပ်သည်။

ဤလက်စွဲစာအုပ်သည် နက်ရှိုင်းစွာ အမြစ်တွယ်နေသော ပဋိပက္ခနွံထဲမှ ရုန်းထွက်နေသည့် တိုင်းပြည်များတွင် ငြ်မ်းချမ်းရေးကို မည်သို့ အကျိုးဆောင်မည်ဟူသော လက်တွေ့လုပ်ဆောင်နိုင်မည့် အကြံဉာဏ်ကို ဖြည့်ဆည်း ပေးသည့်အပြင် ဒီမိုကရေစီကို တည်ဆောက်ရန် သို့မဟုတ် ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် ကြိုးစားသည့်အချိန် တွင် စေ့စပ်ညှိနှိုင်းသူများအသုံးပြုနိုင်မည့် နည်းလမ်းများကိုလည်း ချပြထားသည်။ အာဏာမျှဝေမှု ပုံသေနည်း များ၊ ဖက်ဒရယ်မူနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ဆိုင်ရာ မေးခွန်းများ၊ လူနည်းစုရပိုင်ခွင့်အတွက် ရွေးချယ်စရာ နည်း လမ်းများ၊ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ အကာအကွယ်များနှင့် အခြားအချက်များစွာအပါအဝင် ဒီမိုကရေစီနည်းကျ လုပ်ဆောင်နိုင်မည့် နည်းလမ်းများအပေါ် စေ့စပ်သေချာစွာ ခြုံငုံလေ့လာခြင်းများပါဝင်သည်။

ဤလက်စွဲစာအုပ်သည် ဘော့စနီးယား၊ ဟာဇီဂိုးဗီးနား၊ ဖီဂျီ၊ မြောက်အိုင်ယာလန်၊ ဂွါတီမာလာ၊ သီရိလင်္ကာ၊ ပါပူဝါနယူးဂီနီနှင့် တောင်အာဖရိကအပါအဝင် တိုင်းပြည်များတွင် အမှန်တကယ် စေ့စပ်ညှိနှိုင်း၍ အဖြေရှာခဲ့မှု များကိုလည်း လေ့လာဆန်းစစ်ထားသည်။ နိုင်ငံတကာကျွမ်းကျင်သူများနှင့် အတွေ့အကြုံရင့် စေ့စပ်ညှိနှိုင်းသူ များ ပါဝင်ရေးသားထားသော ဤလက်စွဲစာအုပ်သည် ဖြစ်ရပ်လေ့လာမှုများ၊ အကြောင်းအရာအကျဉ်းချုပ်များ၊ လက်တွေ့နမူနာများပါဝင်သည့် အလွယ်တကူ ကိုးကားနိုင်သော လမ်းညွှန်အဖြစ် အသုံးပြုနိုင်ရန် ရေးသားထားပါ သည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

ဒေသန္တရဒီမိုကရေစီစနစ်ဟူသည် အများအားဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည့် (ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခံရသည့် သူများသာမက) မြို့တော်ဝန်များ၊ အတိုင်ပင်ခံများ၊ အခြားဒေသတွင်း အစိုးရအာဏာပိုင်များမှတဆင့် မြို့ကြီးများ၊ မြို့ငယ်များ၊ ကျေးရွာများက ဒီမိုကရေစီစနစ်ဖြင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာများကျင့်သုံးခြင်း ဖြစ်သည်။

International IDEA မှ ထုတ်ဝေလျက်ရှိသော “ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်ခြင်း” စာတမ်းများကို နိုင်ငံတစ်ဝှမ်း ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်ရေး သို့မဟုတ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအတွက် ကောင်းမွန်သော ဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်နိုင်ရေးအတွက် ရည်ရွယ်ရေးသားထုတ်ဝေသည်။ နိုင်ငံရေးပါတီများ၊ အရပ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများ၊ အစိုးရဝန်ထမ်းများ၊ လွှတ်တော်ဥပဒေပြုသူများ၊ နိုင်ငံသားများအတွက် အထောက်အပံ့ ဖြစ်စေမည် ဖြစ်သည်။ အစိုးရများအကြားဖွဲ့စည်းထားသည့် အဖွဲ့အစည်း များရှိ ဝန်ထမ်းများ နှင့် ဒေသခံ ဆုံးဖြတ်ချက်ချသူများအား မှန်ကန် တိကျသော သက်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ ပေးရန် တာဝန်ရှိသည့် အခြား ပြင်ပ အဖွဲ့အစည်းများအား နည်းဆောင်လမ်းပြပေးရန် အတွက်လည်း အသုံးဝင်ပေသည်။

နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ၊ ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာ အထူးကျွမ်းကျင်သူများ မဟုတ်သော သာမန်စာဖတ်သူများအတွက် အကြောင်းအရာ ခေါင်းစဉ်များအလိုက် မိတ်ဆက်စာအနေဖြင့်လည်း ရေးသားထား သည်။ ထို့အတူ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်ရေးနယ်ပယ်၌ ဗဟုသုတ၊ အတွေ့အကြုံရှိပြီးသူတို့ ပြန်လည်နှီးနှော ဖတ်ရှုနိုင်ရန်အတွက်လည်း အသုံးဝင်ပါသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတည်ဆောက်သူများ၏ လက်တွေ့ကျကျ ကြုံတွေ့ရသော ရွေးချယ်မှုများအပေါ်တွင် အကြောင်းအရာအလိုက် စနစ်တကျ ခွဲခြားတင်ပြခြင်းဖြင့် ရှုပ်ထွေးပွေလီလှသော အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို လွယ်ကူရှင်းလင်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် ရှင်းပြနိုင်ရန် ရှေးရှုသည်။

ယခု ပြန်လည်ပြင်ဆင်ထုတ်ဝေထားသည့် စာအုပ်ကို အောက်တိုဘာလ ၂၀၁၇ ခုနှစ်က ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ပါသည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

Burmese translation of the Constutution Building Primer on  Constitutional Amendment Procedures. 

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

International IDEA မှ ထုတ်ဝေလျက်ရှိသော “ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်ခြင်း” စာတမ်းများကို နိုင်ငံတစ်ဝှမ်း ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်ရေး သို့မဟုတ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအတွက် ကောင်းမွန်သော ဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်နိုင်ရေးအတွက် ရည်ရွယ်ရေးသားထုတ်ဝေသည်။ နိုင်ငံရေးပါတီများ၊ အရပ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများ၊ အစိုးရဝန်ထမ်းများ၊ လွှတ်တော်ဥပဒေပြုသူများ၊ နိုင်ငံသားများအတွက် အထောက်အပံ့ ဖြစ်စေမည် ဖြစ်သည်။

အစိုးရများအကြားဖွဲ့စည်းထားသည့် အဖွဲ့အစည်း များရှိ ဝန်ထမ်းများ နှင့် ဒေသခံ ဆုံးဖြတ်ချက်ချသူများအား မှန်ကန် တိကျသော သက်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ ပေးရန် တာဝန်ရှိသည့် အခြား ပြင်ပ အဖွဲ့အစည်းများအား နည်းဆောင်လမ်းပြပေးရန် အတွက်လည်း အသုံးဝင်ပေသည်။ နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ၊ ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာ အထူးကျွမ်းကျင်သူများ မဟုတ်သော သာမန်စာဖတ်သူများအတွက် အကြောင်းအရာ ခေါင်းစဉ်များအလိုက် မိတ်ဆက်စာအနေဖြင့်လည်း ရေးသားထား သည်။ ထို့အတူ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်ရေးနယ်ပယ်၌ ဗဟုသုတ၊ အတွေ့အကြုံရှိပြီးသူတို့ ပြန်လည်နှီးနှော ဖတ်ရှုနိုင်ရန်အတွက်လည်း အသုံးဝင်ပါသည်။

ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတည်ဆောက်သူများ၏ လက်တွေ့ကျကျ ကြုံတွေ့ရသော ရွေးချယ်မှုများအပေါ်တွင် အကြောင်းအရာအလိုက် စနစ်တကျ ခွဲခြားတင်ပြခြင်းဖြင့် ရှုပ်ထွေးပွေလီလှသော အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို လွယ်ကူရှင်းလင်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် ရှင်းပြနိုင်ရန် ရှေးရှုသည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

ရွေးကောက်ပွဲစနစ်ကို ရွေးချယ်ခြင်းသည် မည်သည့်ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံတွက်မဆို အရေးကြီးဆုံးသော အင်စတီ ကျူးရှင်းဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဖြစ်ရပ်အားလုံးနီးပါးတွင် ရွေးကောက်ပွဲစနစ်တစ်ခုကို ရွေးချယ် ခြင်းသည် သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံ၏အနာဂါတ်နိုင်ငံရေးဘဝအပေါ်တွင် ကြီးမားသောသက်ရောက်မှုရှိပြီး ရွေးကောက် ပွဲစနစ်များကို ရွေးချယ်လိုက်သည်နှင့်တပြိုင်နက် ထိုစနစ်များကပေးသော မက်လုံးများအပေါ် နိုင်ငံရေးအကျိုး စီးပွားများက စုစည်းကာတုန့်ပြန်သောကြောင့် စနစ်များသည် များသောအားဖြင့် အထိုက်အလျှောက် တသမတ် တည်း ရှိနေတတ်သည်။ ရွေးချယ်မှုများတွင် ခန့်မှန်းထားသော သက်ရောက်မှုများအပြင် ကြိုတင်မှန်းဆနိုင်ခြင်း မရှိသည့် အကျိုးဆက်များလည်း ရှိနိုင်သည်။

ရွေးကောက်ပွဲစနစ်များသည် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာနှင့် အင်စတီကျူးရှင်းဆိုင်ရာ မူဘောင်များအ ပေါ်တွင်လည်း အရေးပါသော သက်ရောက်မှုများ ရှိနိုင်သည်။ ၎င်းတို့၏ ရေးဆွဲထားပုံနှင့် သက်ရောက်မှုများ သည် အခြေခံဥပဒေ၏ အတွင်းနှင့် အပြင်ရှိ အခြားဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားပုံများ အပေါ်တွင်လည်း ကြီးမားစွာ တည်မှီနေသည်။ အောင်မြင်သော ရွေးကောက်ပွဲစနစ်၏ ပုံစံသည် နိုင်ငံရေးအင်စတီကျူးရှင်းများ၏ မူဘောင်ကို တစ်ခုလုံးအနေနှင့် လေ့လာခြင်းမှ ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ယင်းမူဘောင်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကို ပြောင်းလဲ ခြင်းသည် အခြားအင်စတီကျူးရှင်းများ လုပ်ဆောင်နေပုံနည်းလမ်းကို ပြင်ဆင်ချိန်ညှိမှုများ လုပ်ပေးရခြင်းများကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။

ဤလက်စွဲစာအုပ်သည် နိုင်ငံပေါင်း ၂၀၀ ကျော်တွင် အသုံးပြုနေသော ရွေးကောက်ပွဲစနစ်များအပေါ် ကျယ် ကျယ်ပြန့်ပြန့် ခြုံငုံလေ့လာထားမှုကို ဖော်ပြထားပြီး ဖြစ်ရပ်လေ့လာမှု ၁၈ ခုနှင့် ရွေးကောက်ပွဲစနစ်အမျိုးမျိုးကို အသုံးပြုနေသော မြေပုံကိုလည်း ထည့်သွင်းထားသည်။ ထို့အပြင် မတူသော ရွေးကောက်ပွဲစနစ်များ၏ အားသာချက်နှင့် အားနည်းချက်များကို ဆွေးနွေးထားပြီး  ရွေးကောက်ပွဲစနစ်တစ်ခုကို ပြင်ဆင်မွမ်းမံခြင်းနှင့် ရေးဆွဲခြင်း ပြုလုပ်သည့်အခါ ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည့်အချက်များကို ဆွေးနွေးထားသည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

This Overview presents International IDEA’s State of Democracy (SoD) Assessment Framework.

It is a comprehensive framework and it uses an approach where assessments are led and owned by local actors. It moves away from the practice of ranking democratic performance and making external judgements. It combines a commitment to the principles of democracy, mediating values, and search questions that look beyond the formal existence of democratic institutions, and focuses, more importantly, on their performance.

The Overview links assessment to reform and in doing so, highlights achievements and challenges as well as lessons learnt from previous assessment experiences.

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ စာတမ်းတိုတွင် ကိုယ်ပိုင်ပြဌာန်းခွင့်နှင့်ပတ်သက်သည့် အဓိက အယူအဆများနှင့် ယင်းတို့၏ အချိန်နှင့်အမျှ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာခဲ့ပုံကို မိတ်ဆက်ဖော်ပြထားပြီး နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြထားသော အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ကျင့်သုံးမှုများမှ ကိုယ်ပိုင်ပြဌာန်းခွင့်နှင့် သက်ဆိုင်သည့် အမျိုးမျိုးသော ချဉ်းကပ်ပုံနည်းလမ်းများအပေါ် စစ်တမ်းကောက်ယူမှုတစ်ခုကို ဖော်ပြပေးထားပါသည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

ဤပေါ်လစီအနှစ်ချုပ်သည် (IDEA) မှ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင်ထုတ်ဝေခဲ့သော ‘အကြမ်းဖက်ပဋိပက္ခလွန် ပြန်လည်ရင်ကြားစေ့ရေး’ လက်စွဲစာအုပ်မှ အဓိကကျသော အချက်အလက်များကို စုစည်းတင်ပြထားပေသည်။ အတိတ်ကာလအကြမ်းဖက်မှုများ၏ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရန် သင့်လျော်သောလုပ်ငန်းစဉ်တရပ် ပေါ်ပေါက်ရေးသို့ ဦးတည်မည့် ပေါ်လစီများဆိုင်ရာ အဓိကကြောင်းအရာများကို တင်ပြထားပြီး အချို့သော ဖြစ်ရပ်မှန်ဇာတ်လမ်းများနှင့်ထောက်ခံဆွေးနွေးချက်များကို ချန်လှပ်ထားခဲ့ပါသည်။  

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံတွင် အစိုးရအဆင့် ၂ ဆင့် အနည်းဆုံးပါဝင်ပြီး၊ တစ်ဆင့်ချင်းစီတွင် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဖြင့် အကာအကွယ်ပေးထားသည့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်အတိုင်းအတာ ကိုယ်စီ ရှိကြသည်။ ဖက်ဒရယ်စနစ်တစ်ရပ် ကျင့်သုံးသော အစိုးရအုပ်ချုပ်သည့် နိုင်ငံများတွင် အဆိုပါ အဆင့်များကြား လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာခွဲဝေသည့် နည်းလမ်းအသွယ်သွယ်သည် ဆုံးဖြတ်ချက် ချမှတ်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်များအပေါ်  သက်ရောက်မှုရှိသည်။ ဤစာတမ်းတိုသည် အခက်ခဲနက်နဲဆုံးသော မေးခွန်းများထွက်ပေါ်လာလေ့ရှိသည့် ဥပဒေပြုရေးအာဏာ ခွဲဝေသတ်မှတ်ခြင်း နှင့်စပ်လျဉ်းပြီး အသားပေး ဆွေးနွေးထားသည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

ဤအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာစာတမ်းတိုတွင် ခွဲထွက်ခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေများတွင် မည်သို့လုပ်ဆောင်ပုံ၊ ချဉ်းကပ်ပုံများကို ခြုံငုံဖော်ပြထားသည်။ ခွဲထွက်ခြင်းကိစ္စနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး အဓိက ရွေးချယ်ဖွယ်ပုံစံများဖြစ်သော ခွဲထွက်ခြင်းနှင့်ပက်သက်၍ ခွင့်ပြုခြင်း၊ တားမြစ်ခြင်း နှင့် နှုတ်ဆိတ်နေခြင်း စသည်တို့အကြောင်း ဆွေးနွေးထားသည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

Federalism is a constitutional mechanism for dividing power between different levels of government, such that federated units can enjoy constitutionally guaranteed autonomy over certain policy areas while sharing power in accordance over other policy areas.

International IDEA’s Constitution-Building Primers are designed to assist in-country constitution-building or constitutional-reform processes by helping citizens, political parties, civil society organisations, public officials, and members of constituent assemblies make wise constitutional choices.

They also provide guidance for staff of intergovernmental organizations and other external actors working to provide well-informed, context-relevant support to local decision-makers.

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ စာတမ်းတိုသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတည်ဆောက်ပုံမှ အပ်နှင်းထားသော အများပြည်သူ ဆိုင်ရာအာဏာနှင့်စပ်လျဉ်းသည့် အစီအစဉ် အခင်းအကျင်းများနှင့် ဖော်ပြပေးထားပါသည်။ အများပြည်သူနှင့် သက်ဆိုင်သည့် အရင်းအမြစ်များနှင့် အာဏာကို ခွဲဝေနေရာချထားရာတွင် ဖြစ်စေ၊ လုပ်ပိုင်ခွင့်နှင့် ကိုယ်ပိုင်အမှတ်လက္ခဏာ တို့ကို အသိအမှတ်ပြုလက်ခံရာတွင် ဖြစ်စေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် ပြောင်းလဲ လုပ်ဆောင်ရခြင်းများရှိပါသည်။ ယင်းသို့ ပြောင်းလဲလုပ်ဆောင်ရာတွင် နယ်မြေအပိုင်းအခြားများကို စီမံအုပ်ချုပ်ခြင်းနှင့်သက်ဆိုင်သည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ အစီအစဉ်များသည် လူ့အဖွဲ့အစည်းအား ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ခြင်း၊ ပဋိပက္ခမှ စည်းလုံးညီညွတ်မှုနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ဖော်ဆောင်ခြင်းတွင် အတိမ်းအစောင်းမခံနိုင်လောက်အောင် အရေးကြီးလှပါသည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

ဤပဏာမအခြေခံတွင် အခြေခံဥပဒေအရ ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံများတွင် တရားသူကြီးရာထူးခန့်အပ်မှုများအတွက် အသုံးပြုသည့်စနစ်များကို ဖေါ်ပြထားသည်။

အလုပ်အကိုင်သက်တမ်းတလျှောက် တရားသူကြီးလုပ်ကိုင်လာသူများ၊ လွတ်လပ်သော ကော်မရှင်က ခန့်အပ်မှု များနှင့် လွှတ်တော်နှင့် အစိုးရအကြား အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်မှုဖြင့် ခန့်အပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ် စားပြုမှုအရ ခန့်အပ်မှုများ အပါအဝင် အသုံးများသော ခန့်အပ်မှုစနစ် အမျိုးမျိုးကို ဆွေးနွေးထားသည်။

International IDEA ၏ အခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်ခြင်း ပဏာမအခြေခံများသည် နိုင်ငံသားများ၊ နိုင်ငံရေးပါတီများ၊ အရပ်ဖက်လူမှုအဖွဲ့အစည်းများ၊ အစိုးရတာဝန်ရှိသူများ၊ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအား မှန်ကန်သော အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ရွေးချယ်မှုများပြုလုပ်နိုင်စေရန် အကူအညီပေးခြင်းအားဖြင့် ပြည်တွင်း အ ခြေခံဥပဒေတည်ဆောက်ခြင်း သို့မဟုတ် အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုလုပ်ငန်းစဉ်များကို အထောက် အကူဖြစ်စေရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

ဤစာတမ်းသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကျင့်သုံးသည့် ဒီမိုကရေစီစနစ်ရှိ တရားသူကြီးများ၏ရာထူးသက်တမ်း၊ အထူးကင်းလွတ်ခွင့်များ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများနှင့် ၎င်းတို့အားရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခြင်းတို့အပေါ် အုပ်စိုးသည့်နည်းဥပဒေများကို ထည့်သွင်းဆွေးနွေးထားသည်။ အထူးသဖြင့် တရားရေးဆိုင်ရာ လွတ်လပ်ခွင့်နှင့် သမာသမတ်ရှိမှု၊ တရားရေးဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်ဖြေရှင်းခြင်းနှင့် တာဝန်ခံမှုတို့အကြား ဟန်ချက်ညီမျှတစေမည့် နည်းလမ်းအထွေထွေကို ဆွေးနွေးတင်ပြထားသည်။

International IDEA မှ ထုတ်ဝေလျက်ရှိသော “ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်ခြင်း” စာတမ်းများကို နိုင်ငံတစ်ဝှမ်း ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်ရေး သို့မဟုတ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအတွက် ကောင်းမွန်သော ဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်နိုင်ရေးအတွက် ရည်ရွယ်ရေးသားထုတ်ဝေသည်။ နိုင်ငံရေးပါတီများ၊ အရပ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများ၊ အစိုးရဝန်ထမ်းများ၊ လွှတ်တော်ဥပဒေပြုသူများ၊ နိုင်ငံသားများအတွက် အထောက်အပံ့ ဖြစ်စေမည် ဖြစ်သည်။ အစိုးရများအကြားဖွဲ့စည်းထားသည့် အဖွဲ့အစည်း များရှိ ဝန်ထမ်းများ နှင့် ဒေသခံ ဆုံးဖြတ်ချက်ချသူများအား မှန်ကန် တိကျသော သက်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ ပေးရန် တာဝန်ရှိသည့် အခြား ပြင်ပ အဖွဲ့အစည်းများအား နည်းဆောင်လမ်းပြပေးရန် အတွက်လည်း အသုံးဝင်ပေသည်။

နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ၊ ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာ အထူးကျွမ်းကျင်သူများ မဟုတ်သော သာမန်စာဖတ်သူများအတွက် အကြောင်းအရာ ခေါင်းစဉ်များအလိုက် မိတ်ဆက်စာအနေဖြင့်လည်း ရေးသားထား သည်။ ထို့အတူ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်ရေးနယ်ပယ်၌ ဗဟုသုတ၊ အတွေ့အကြုံရှိပြီးသူတို့ ပြန်လည်နှီးနှော ဖတ်ရှုနိုင်ရန်အတွက်လည်း အသုံးဝင်ပါသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတည်ဆောက်သူများ၏ လက်တွေ့ကျကျ ကြုံတွေ့ရသော ရွေးချယ်မှုများအပေါ်တွင် အကြောင်းအရာအလိုက် စနစ်တကျ ခွဲခြားတင်ပြခြင်းဖြင့် ရှုပ်ထွေးပွေလီလှသော အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို လွယ်ကူရှင်းလင်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် ရှင်းပြနိုင်ရန် ရှေးရှုသည်။

ယခု ပြန်လည်ပြင်ဆင်ထုတ်ဝေထားသည့် စာအုပ်ကို အောက်တိုဘာလ ၂၀၁၇ ခုနှစ်က ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ပါသည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

ဖက်ဒရယ်စနစ်အားလုံးရှိ တရားရေးစနစ်တွင် အကျုံးဝင်သော အထွေထွေအခြေခံမူများရှိသော်လည်း ဖက်ဒရယ်စနစ် အမျိုးမျိုးရှိ တရားစီရင်ရေးကဏ္ဍကို ဖွဲ့စည်းရာတွင် နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးနှင့် ထိုသို့တည်ဆောက်ရာတွင် အာဏာနှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်များ ခွဲဝေသတ်မှတ်သော မတူညီသည့်နည်းလမ်းများရှိသည်။ နည်းလမ်း တစ်ခုချင်းစီကို စဉ်းစားသုံးသပ် ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ရာတွင်၊ အမျိုးမျိုးသော ပြဿနာကိစ္စရပ်များစွာဖြင့် ကြုံတွေ့နိုင်သည်။

မတူညီသော အတွေ့အကြုံများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်းဖြင့် သတင်းအချက် အလက်နှင့် အသိပညာများ ပေးစွမ်းနိုင်သော်လည်း အပြီးသတ်ရွေးချယ်ရေးသည် ဖက်ဒရယ် တိုင်းပြည်တစ်ခုချင်းစီ၏ ဦးစားပေးအရာများနှင့် ရေခံမြေခံအနေအထားများအပေါ် မူတည်သည်။

ဤအကျဉ်းချုပ်သည် တရားစီရင်ရေးမဏ္ဍိုင်အား မည်သို့ဖွဲ့စည်းသင့်သည် ဆိုသည့် ကိစ္စရပ် အပေါ်မဆွေးနွေးမီ ဖက်ဒရယ်စနစ်တစ်ခုရှိ အုပ်ချုပ်မှုပုံစံများနှင့် ပက်သက်ပြီး သမားရိုးကျဝိသေသများနှင့် အဓိကလက္ခဏာများအား အကြမ်းဖျဉ်းပုံဖော်ခြင်းဖြင့် မိတ်ဆက်တင်ပြထားသည်။ ဖက်ဒရယ်စနစ်ရှိ တရားစီရင်ရေးမဏ္ဍိုင် ဖွဲ့စည်းရာတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားရန် စပ်ဆက်မှုရှိသော မေးခွန်းနှစ်ခုကို ဤစာတမ်းမှ ဖော်ထုတ်ဆွေးနွေးထားပါသည်။ တရားရုံးများ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ၊ ဖက်ဒရယ်စနစ်တစ်ခုအတွင်းရှိ သတ်မှတ်ပေးထားသော လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာများကို ခွဲဝေသင့်/ မသင့် နှင့် (အကယ်၍ ခွဲဝေခဲ့လျှင် မည်သို့ခွဲဝေမည်) ဆိုသည့် အချက်များကို အခြေခံကျကျ ဆွေးနွေးထားသည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

This Constitution Brief provides a basic guide to constitutional courts and the issues that they raise in constitution-building processes, and is intended for use by constitution-makers and other democratic actors and stakeholders in Myanmar.

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

ဤစာတမ်းတွင် ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီစနစ်တွင် အစိုးရအား ရွေးချယ်ခြင်း၊ ဖယ်ရှားခြင်းပြုလုပ်နိုင်သည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ယန္တရားများကို ဆွေးနွေးထားပါသည်။ ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီစနစ်တွင် အစိုးရများကို ပြည်သူလူထုက တိုက်ရိုက်ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းမဟုတ်ပေ။ ၄င်းတို့ကို တိုက်ရိုက်မဟုတ်သောနည်း သို့မဟုတ် လွှတ်တော်မှတစ်ဆင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ပြီး ၄င်းတို့သည် လွှတ်တော်ကို တာဝန်ယူ၊တာဝန်ခံရသည်။ လွှတ်တော်၏ အယုံအကြည်မရလျှင် အစိုးရရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရနိုင်သည်။

International IDEA မှ ထုတ်ဝေလျက်ရှိသော “ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်ခြင်း” စာတမ်းများကို နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတည်ဆောက်ရေး သို့မဟုတ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအတွက် ကောင်းမွန်သောဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်နိုင်ရေးအတွက် ရည်ရွယ်ရေးသားထုတ်ဝေသည်။ နိုင်ငံရေးပါတီများ၊ အရပ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများ၊ အစိုးရဝန်ထမ်းများ၊ လွှတ်တော်ဥပဒေပြုသူများ၊ နိုင်ငံသားများအတွက် အထောက်အပံ့ဖြစ်စေမည် ဖြစ်သည်။

ဤစာတမ်းတစ်ခုချင်းစီသည် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ၊ ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာ အထူးကျွမ်းကျင်သူများမဟုတ်သော သာမန်စာဖတ်သူများအတွက် အကြောင်းအရာခေါင်းစဉ်များအလိုက်မိတ်ဆက်စာအနေဖြင့်လည်း ရေးသားထားသည်။ ထို့အတူ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတည်ဆောက်ရေးနယ်ပယ်၌ ဗဟုသုတ၊ အတွေ့အကြုံရှိပြီးသူတို့ ပြန်လည်နှီးနှော ဖတ်ရှုနိုင်ရန်အတွက်လည်း အသုံးဝင်ပါသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်သူများ၏ လက်တွေ့ကျကျ ကြုံတွေ့ရသော ရွေးချယ်မှုများအပေါ်တွင် အကြောင်းအရာအလိုက် စနစ်တကျခွဲခြားတင်ပြခြင်းဖြင့် ရှုပ်ထွေးပွေလီလှသော အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို လွယ်ကူရှင်းလင်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် ရှင်းပြနိုင်ရန် ရှေးရှုသည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းနှင့် မဆိုင်သော သမ္မတသည် လူထုအား ကိုယ်စားပြုသည့် ကဏ္ဍကို ထမ်းဆောင်သော်လည်း အုပ်ချုပ်ရေး သို့မဟုတ် မူဝါဒချမှတ်မှု အာဏာကို ကျင့်သုံးခြင်းမပြုသူ နိုင်ငံ၏ သင်္ကေတမြောက် ခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်။ သို့သော် အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းနှင့် မဆိုင်သော သမ္မတသည် အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ခုံသမာဓိလူကြီး သို့မ ဟုတ် အာမခံချက်ပေးသူအဖြစ် သမားရိုးကျ မဟုတ်သော နိုင်ငံရေးအရ ကြားဝင်ဆောင်ရွက်မှုတွင် ဆင်ခြင်စဉ်း စား၍ ကျင့်သုံးနိုင်သော အာဏာအချို့ရှိသည်။

International IDEA ၏ အခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်ခြင်း ပဏာမအခြေခံများသည် နိုင်ငံသားများ၊ နိုင်ငံရေး ပါတီများ၊ အရပ်ဖက်လူမှုအဖွဲ့အစည်းများ၊ အစိုးရတာဝန်ရှိသူများ၊ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအား မှန်ကန် သော အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ရွေးချယ်မှုများ ပြုလုပ်နိုင်စေရန် အကူအညီပေးခြင်းအားဖြင့် ပြည်တွင်း အခြေခံဥပ ဒေ တည်ဆောက်ခြင်း သို့မဟုတ် အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု လုပ်ငန်းစဉ်များကို အထောက်အကူ ဖြစ်စေရန် ရည်ရွယ်သည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

ဤဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေစာတမ်းတိုတွင် အစိုးရ၏ ကွဲပြားခြားနားသည့်စနစ်များအလိုက် ဝန်ကြီးများခန့်အပ်ခြင်းအကြောင်းကို ဆွေးနွေးထားပါသည်။

ဝန်ကြီးများသည် ဥပဒေပြုလွှတ်တော်တွင် ရာထူးတာဝန်ထမ်းဆောင် ခွင့် ရှိမရှိဆိုသည့် မေးခွန်းအပေါ် အဓိကထားဆွေးနွေးထားပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရေခံမြေခံလိုအပ်ချက်ပေါ်မူတည်၍ သီးသန့်ရည်ညွှန်း ရေးသားထားခြင်းဖြစ်ပါသည်။

 ဤဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေစာတမ်းတိုသည် (က) နိုင်ငံတော်အဆင့် ဝန်ကြီးများခန့်အပ်ခြင်း (ခ) ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးအဆင့် ဝန်ကြီးချုပ်များနှင့် ဝန်ကြီးများခန့်အပ်ခြင်းများ ကို လေ့လာထားပါသည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

လွှတ်တော်နှစ်ရပ်ဖြင့် ဥပဒေပြုခြင်းဟူသည် ဥပဒေပြုရေးအာဏာကို လွှတ်တော်နှစ်ရပ်ကြားခွဲဝေအသုံးပြုသည့် စနစ်ဖြစ်သည်။ ဥပဒေပြုလွှတ်တော်နှစ်ရပ်ထားရှိခြင်းဖြင့် ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးအဆင့် အစိုးရများကို ကိုယ်စားပြုနိုင်သည်၊ စိစစ်ရေးနှင့် ပြန်လည်သုံးသပ်ရေး ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်အစုအဖွဲ့အဖြစ်လည်း တာဝန်ယူဆောင်ရွက်နိုင်သည်၊ အောက်လွှတ်တော်၏အာဏာကို ဒီမိုကရေစီနည်းဖြင့် ထပ်ဆောင်းထိန်းကျောင်းနိုင်သည်၊ လူမှုစီးပွားရေးဆိုင်ရာ အကျိုးစီးပွားအထွေထွေ သို့မဟုတ် လူမျိုးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ ထုံးတမ်းကွဲပြားသော လူနည်းစုများအတွက် ကိုယ်စားပြုမှုကိုလည်း ဆောင်ကျဉ်းပေးနိုင်သည်။

International IDEA မှ ထုတ်ဝေလျက်ရှိသော “ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်ခြင်း” စာတမ်းများကို နိုင်ငံတစ်ဝှမ်း ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်ရေး သို့မဟုတ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအတွက် ကောင်းမွန်သော ဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်နိုင်ရေးအတွက် ရည်ရွယ်ရေးသားထုတ်ဝေသည်။ နိုင်ငံရေးပါတီများ၊ အရပ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများ၊ အစိုးရဝန်ထမ်းများ၊ လွှတ်တော်ဥပဒေပြုသူများ၊ နိုင်ငံသားများအတွက် အထောက်အပံ့ ဖြစ်စေမည် ဖြစ်သည်။

အစိုးရများအကြားဖွဲ့စည်းထားသည့် အဖွဲ့အစည်း များရှိ ဝန်ထမ်းများ နှင့် ဒေသခံ ဆုံးဖြတ်ချက်ချသူများအား မှန်ကန် တိကျသော သက်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ ပေးရန် တာဝန်ရှိသည့် အခြား ပြင်ပ အဖွဲ့အစည်းများအား နည်းဆောင်လမ်းပြပေးရန် အတွက်လည်း အသုံးဝင်ပေသည်။

နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ၊ ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာ အထူးကျွမ်းကျင်သူများ မဟုတ်သော သာမန်စာဖတ်သူများအတွက် အကြောင်းအရာ ခေါင်းစဉ်များအလိုက် မိတ်ဆက်စာအနေဖြင့်လည်း ရေးသားထား သည်။ ထို့အတူ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်ရေးနယ်ပယ်၌ ဗဟုသုတ၊ အတွေ့အကြုံရှိပြီးသူတို့ ပြန်လည်နှီးနှော ဖတ်ရှုနိုင်ရန်အတွက်လည်း အသုံးဝင်ပါသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတည်ဆောက်သူများ၏ လက်တွေ့ကျကျ ကြုံတွေ့ရသော ရွေးချယ်မှုများအပေါ်တွင် အကြောင်းအရာအလိုက် စနစ်တကျ ခွဲခြားတင်ပြခြင်းဖြင့် ရှုပ်ထွေးပွေလီလှသော အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို လွယ်ကူရှင်းလင်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် ရှင်းပြနိုင်ရန် ရှေးရှုသည်။

ယခု ပြန်လည်ပြင်ဆင်ထုတ်ဝေထားသည့် စာအုပ်ကို အောက်တိုဘာလ ၂၀၁၇ ခုနှစ်က ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ပါသည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

ဤ မူဝါဒစာတမ်းသည် ပဋိပက္ခဒဏ်ခံရသောနိုင်ငံများရှိ ကြားဖြတ်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေများ၏ ပုံစံ၊ လုပ်ငန်းစဉ်တို့နှင့်ပတ်သတ်၍ ရေးသားထားသော ပညာရပ်ဆိုင်ရာစာပေများနှင့် မူဝါဒများအကြား သိသာထင်ရှားသည့်ကွာဟချက်ကို ဖြည့်ဆည်းရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။

ကြားဖြတ်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသည် ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီမှု၊ ကြားဖြတ်အစီအမံတို့နှင့် မတူသည့်အချက်မှာ ၎င်း၏အားသာချက်သည် တရားဥပဒေအရ အာဏာတည်ရှိမှုဖြစ်ကြောင်း ဤစာတမ်းတွင် အခိုင်အမာဆိုထားပါသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်အလွန်ကာလရှိ ကြားဖြတ်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေများ၏ ရေးဆွဲဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ကျယ်ပြန့်သောငြိမ်းချမ်းရေးတည်ဆောက်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်များ မတူကွဲပြားမှုကို အဓိကထား လေ့လာဆန်းစစ်ထားပါသည်။

ဤစာတမ်း၏ အဓိကသုံးသပ်ချက်အနက် တစ်ခုမှာ နိုင်ငံအခြေအနေ၊ ရွေးချယ်သောလုပ်ငန်းစဉ်နှင့် ပုံစံအကြား ဆက်စပ်မှုတို့သည် နိုင်ငံအလိုက်ကွဲပြားမှုများရှိသော်ငြားလည်း အများသဘောတူညီလက်ခံမှုရရှိစေရန် ကြားဖြတ်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေများသည် အချိန် သို့မဟုတ် အခွင့်အလမ်းကို ပေးအပ်ခြင်းဖြင့် အထောက်အကူပြုနိုင်စွမ်းရှိပါသည်။ ကြားဖြတ်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေများသည် အများပါဝင်မှုရှိသော ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေစနစ် ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုဖြစ်ပေါ်လာစေရန် အထောက်အပံ့ပေးခြင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပရေးနှင့်ပတ်သတ်၍ ရှေ့နောက်အစီအစဉ်သတ်မှတ်ခြင်းဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကိုဖြေရှင်းခြင်းနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေမူဘောင်များ အကောင်အထည်ဖော်ရန် အဓိကအဖွဲ့အစည်းများကို အားကောင်းခိုင်မာစေခြင်းတို့ကို ဆောက်ရွက်ပေးနိုင်သည့် အလားအလာရှိပါသည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်ခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်များသည် ငြိမ်းချမ်းရေးတည်ဆောက်ခြင်း ဖြစ်စဉ် နှင့် နိုင်ငံတည်ဆောက်ရေး ဖြစ်စဉ်နှစ်ခုစလုံးတွင် အရေးပါအရာကျသော အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ပို၍ရှုမြင်ခြင်း ခံလာရသည်။ ပဋိပက္ခအလွန် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်ခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်သည် ပြည်သူ့အာဏာ နှင့် အရင်းအမြစ်များကို လက်လှမ်းမီရရှိနိုင်ရေးအတွက် ဆွေးနွေးရာတွင် လိုအပ်ပါသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသည် ပို၍အများပါဝင်သော နိုင်ငံဖြစ်အောင် လည်ပတ်စေနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။ လူမှုရေး၊ နိင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အုပ်စုများကိုလည်း ပိုမိုတုံ့ပြန်ဖြေရှင်းနိုင်မည်ဖြစ်ပြီး ငြိမ်းချမ်းရေး ရေရှည်တည်တံ့မှုနှင့် ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားမှုမှ ကာကွယ်မှုတို့ကို လုပ်ဆောင်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို မည်သူက ရေးဆွဲသနည်း။ ၎င်းတို့ကို မည်သို့ခန့်အပ်သနည်း။ ဖြစ်စဉ် တစ်ခုလုံး တရားဝင်မှုနှင့် နိုင်ငံရေးမူဘောင်အသစ်၏ အကြောင်းအရာနှင့် အောင်မြင်မှုကို တိုင်းတာဆုံးဖြတ် သည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်ခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်တွင် အဆိုပါမေးခွန်းများသည် စဉ်းစားရမည့် အရေးပါသော မေးခွန်းများဖြစ်သည်။

ယခုမူဝါဒစာတမ်းသည် ၁၉၉၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၈ ခုနှစ်အထိ ပဋိပက္ခအလွန် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ် ၃၇ ခုတွင် တွေ့ရသည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေရေးဆွဲရေးအဖွဲ့ (CMB) အမျိုးအစားများနှင့် ၎င်းအမျိုးအစားများ ရွေးချယ်ပုံကို လေ့လာသုံးသပ် ဖော်ပြထားပါသည်။ ထို့အပြင် ပဋိပက္ခအလွန်အခင်းအကျင်းမျိုး၌ CMB အမျိုး အစားများ ရွေးချယ်မှုအကြိမ်အရေအတွက်နှင့် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ လုပ်ငန်းစဉ်နှင့် ဒီဇိုင်းပုံစံများသည် ရွေးချယ်လိုက်သော CMB အမျိုးအစားအပေါ်သက်ရောက်မှု ရှိမရှိဆိုသည့် အချက်ကို လည်း အဓိကထား သုံးသပ်လေ့လာထားပါသည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

အကြမ်းဖက် ပဋိပက္ခများတွင် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်း၍ရရှိလာသော သဘောတူညီချက်များသည် လွန်ဆွဲ လျက်ရှိသော ဇာတ်ဆောင်များအကြား လူအများလိုလားထောက်ပံ့သော နိုင်ငံရေးဖြေရှင်းချက်သစ်ရရှိ စေရန် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်စေမည် ဖြစ်သည်။ ထိုသဘောတူညီချက်များတွင် အပစ်အခက်ရပ်စဲရေး သို့မဟုတ် ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက်များ၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ အစီအစဉ်များ အသေးစိတ်ရေးဆွဲထား သော စာရွက်စာတမ်းများ အစရှိသည်တို့ ပါဝင်သည်။ ဤသို့ဖြင့် ရရှိလာသော နိုင်ငံရေးဖြေရှင်းချက်များသည် နိုင်ငံ သို့မဟုတ် တိုင်းဒေသကြီးကို ပဋိပက္ခအခြေအနေမှ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ကတိကဝတ်များဖြင့် ကောင်းမွန်သောအုပ်ချုပ်ရေး နှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးမှုရှိသောအခြေအနေသို့ တွန်းပို့စေနိုင်သည်။

ရှေ့နောက်စီစဉ်ဆောင်ရွက်ခြင်းနှင့် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်း၍ရရှိလာသော သဘောတူညီချက်များ၏ အောင်မြင်မှု သို့မဟုတ် ကျရှုံးမှုသည် အကြောင်းအချက်အချို့ပေါ်မူတည်ပါသည်။ ၎င်းတို့မှာ နိုင်ငံရေးဖြေရှင်းချက် ရရှိရန် တောင်ရွက်ခဲ့သည့်လုပ်ငန်းစဉ် ကွဲပြားမှုများ၊ ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်များနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ များသည် မည်သည့်အချိန်တွင် (မည်သို့ နည်းလမ်းများဖြင့်) နိုင်ငံရေးဖြေရှင်းချက် အဖြစ်သို့ ဖော်ဆောင် ပေးနိုင်ခဲ့သနည်း၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေချမှတ်ခြင်းသည် မည်သည့်အချိန်တွင် (မည်သည့်အတွက်ကြောင့်) နိုင်ငံရေးဖြေရှင်းချက် လုပ်ငန်းစဉ်နှင့် ကွဲပြားသွားသနည်း၊ ထိုကွဲပြားသွားခြင်း၏ အကျိုးရလဒ်များ အစသည် တို့ ဖြစ်ပါသည်။

ဤမူဝါဒစာတမ်းသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေရေးဆွဲခြင်းနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးတည်ဆောက်ခြင်း ပညာရပ် ဆိုင်ရာ စာပေလိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်စီးပေးရန် ရည်ရွယ်သည်။ တည်ရှိပြီးသော ပညာရပ်ဆိုင်ရာစာပေများသည် ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်များနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဆိုင်ရာစီမံချက်များ၏ အပြန်အလှန်ဆက်ဆံရေး သက်ရောက်ချက်များကို ဖော်ပြချက်အသားပေးနှင့် စံတန်းဖိုးအသားပေးများ ဖြစ်ကြသည်။ ဤစာတမ်းသည် ငြိမ်းချမ်းရေးအပေးအယူများနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ စီမံချက်များအား ရှေ့နောက်စီစဉ်ခြင်းများကို လေ့လာသုံးသပ်တင်ပြထားပြီး မည်သည့်အချိန်နှင့် (မည်သည့်အတွက်ကြောင့်) ရှေ့နောက်စီစဉ်ဆောင်ရွက် ခြင်းများသည် ကြောင်းကျိုးညီညွတ်သော ပုံစံများကို တစ်သတ်မှတ်တည်း လိုက်နာခြင်းမရှိကြောင်း၊ အမြှော် အမြင်ရှိ၍ လက်တွေ့ကျသော ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ သဘောတရားမူဘောင်များ၏ ရှုပ်ထွေးနက်နဲမှု များကို ပိုမိုနားလည်သဘောပေါက်စေရန် ရည်ရွယ်သည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေများသည် အခြားသော တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် ဥပဒေများအပေါ် လွှမ်းမိုးပြီး တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အဆင့်တွင် နိုင်ငံရေးအာဏာကို ကန့်သတ်ခြင်း၊ စုဖွဲ့ခြင်းများ ဆောင်ရွက်သည့် စာဖြင့်ရေးသားထားသော ဥပဒေအစီအမံများ ဖြစ်သည်ဟု ယေဘုယျ နားလည်သဘောပေါက်ကြပါသည်။ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေများ၏ မူလပထမ ရည်မှန်းချက်များမှာ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်မှုစနစ်ကို အတိအလင်း သတ်မှတ်ရန်ဖြစ်ပြီး တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်၏ ပိုင်နက်နယ်မြေ အတွင်း နိုင်ငံသားများ၏ အခွင့်အရေးများကို ပြဋ္ဌာန်းပေးလေ့ ရှိပါသည်။ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် အဆင့် နိုင်ငံရေးအသိုက်အဝန်းကို သတ်မှတ်ခြင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စရိုက်လက္ခဏာကို သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်း ခြင်းများလည်း ရှိပါသည်။ တဖန် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်များကို နိုင်ငံတော်တွင် စုဖွဲ့ပါဝင်သည့် နယ်မြေဒေသအလိုက် သတ်မှတ်ထားသော အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ်လည်း သတ်မှတ်နိုင်ပါသည်။

ဤမူဝါဒစာတမ်းတွင် ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံများနှင့် တစ်ပြည်ထောင်နိုင်ငံများ (သို့မဟုတ် ဖက်ဒရယ် စနစ်ကို ရောစပ်ကျင့်သုံးသော နိုင်ငံများ) ရှိ ထိလွယ်ရှလွယ် အခြေအနေများနှင့် ပဋိပက္ခသက် ရောက်မှုရှိသည့် နယ်မြေဒေသများတွင် စစ်အေးတိုက်ပွဲပြီးနောက် ၁၉၉၁ ခုနှစ်မှ စတင်၍ ပြဋ္ဌာန်း ထားရှိကြသည့် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေများကို လေ့လာဖော်ပြ ထားပါသည်။ ထိလွယ်ရှလွယ် အခြေအနေများနှင့် ပဋိပက္ခသက်ရောက်မှုရှိသည့် နယ်မြေဒေသ များတွင် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေများကို ရေးဆွဲပြဋ္ဌာန်းသည့် လုပ်ငန်းစဉ်၊ စီစဉ်ရေးဆွဲပုံတို့နှင့် စပ်လျဉ်း၍လည်းကောင်း၊ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော နိုင်ငံရေး ဖြေရှင်း ချက်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးတည်ဆောက်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်တွင် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေများ၏ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော အခန်းကဏ္ဍတို့နှင့် စပ်လျဉ်း၍လည်းကောင်း၊ မူဝါဒ စာအုပ်စာတမ်းများ၊ ပညာရပ်စာအုပ်စာတမ်းများ၏ လစ်ဟာချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

ပဋိပက္ခမှ ရုန်းထွက်လာသည့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကွဲပြားသော နိုင်ငံများတွင် ဖက်ဒရယ်စနစ်အား ပဋိပက္ခကျော်လွှားရေး နည်းလမ်းအဖြစ် အသုံးများလာကြသည်။ သို့သော် လူမျိုးစုတစ်စုအား လူများစုဖြစ်စေရန် မဲဆန္ဒနယ်မြေ နယ်နိမိတ်များ ရေးဆွဲသောအခါ ထိုနယ်နိမိတ်အတွင်းရှိ လူနည်းစုလူမျိုးများမှာ ဘေးဖယ်ထားခံရခြင်း၊ အခွင့်အရေး တန်းတူညီမျှမှုမရခြင်း၊ ဖိနှိပ်ခံရခြင်းများကို စိုးရိမ်လာကြသည်။

 

ယခုဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေစာတမ်းတိုသည် တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုများအတွင်းရှိ လူနည်းစုလူမျိုးများ၏ အခက်အခဲများကို ဖြေရှင်းရာတွင်အသုံးပြုသည့် လုပ်ငန်းစဉ်ယန္တရားအမျိုးမျိုး၊ နည်းလမ်းများနှင့် ပတ်သက်သော ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင် ရာ ကျင့်သုံးမှုစနစ်ကို ဆန်းစစ်ထားသည်။ တနည်းအားဖြင့်ဆိုသော် ဤစာတမ်းတိုသည် ပြည်နယ်များ/တိုင်းဒေသကြီးများ/ဒေသများအတွင်းရှိ လူနည်းစုလူမျိုးများအား အကာအကွယ်ပေးရန် ရည်ညွှန်းထားခြင်းဖြစ်ပြီး တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုများအားလုံးကို ခြုံငုံ၍ အကာအကွယ်ပေးသည့် အကြောင်းအရာအား ထည့်သွင်းဆွေးနွေးထားခြင်းမရှိပါ။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

ပဋိပက္ခ၊ ငြိမ်းချမ်းရေးဖေါ်ဆောင်မှုနှင့် ဒီမိုကရေစီဖော်ဆောင်မှုတို့တွင် ခွဲခြားဆက်ဆံခံထားရသော ရပ်ရွာလူထု အတွင်းမှ အမျိုးသမီးများသည် မည်သည့်အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နိုင်သနည်း။ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခ၌ အမျိုးသမီးများ ပါဝင်မှု၏ နောက်ကွယ်တွင် မည်သည့် အချက်များ ရှိနေသနည်း။ ငြိမ်းချမ်းရေးတည်ဆောက်မှုလှုပ်ရှားမှုများတွင် အမျိုးသမီးများ ပါဝင်ခြင်းနှင့် မပါဝင်ခြင်း၏ အကျိုးဆက်များက အဘယ်နည်း။

၎င်းမေးခွန်းများသည် ပဋိပက္ခနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖြစ်စဉ်မှအမျိုးသမီးများ တွင် လေ့လာထားသော မေးခွန်းအချို့ ဖြစ်သည်။

ယခုရေးသားထားသည်မှာ စာတမ်း၏ နိဒါန်း၊ မြန်မာနိုင်ငံအကြောင်း၊ သုံးသပ်ချက် စသည့်အခန်းများကို မြန်မာ ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပြည်နယ်တစ်ခုအတွင်း ပဋိပက္ခနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးတည်ဆောက် မှုများအပေါ် အမျိုးသမီးများ၏ သက်ရောက်မှုကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသုံးသပ်ထားပြီး အနာဂါတ် ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ဒီမို ကရေစီတည်ဆောက်ရေးအစပြုမှုများ၌ အပစ်ပယ်ခံအမျိုးသမီးများပါဝင်ရေးကို ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် နိုင်ငံတကာ နှင့် ပြည်တွင်းမှ ပုဂ္ဂိုလ်များ အကောင်အထည်ဖေါ်နိုင်မည့် အကြံပြုချက်များကို ထည့်သွင်းသုံးသပ်ထားသည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်

ကျား/မ တန်းတူညီမျှရေးသည် ဒီမိုကရေစီနှင့် တရားမျှတမှုရှိသော လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွက် အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်ပြီး International IDEA သည် အမျိုးသမီးများကို လုပ်ပိုင်ခွင့်ရရှိရန် မြှင့်တင်ပေးသော ဒီမိုကရေစီလုပ်ငန်းစဉ်များကို ပံ့ပိုးရန် သံဓိဌာန်ချထားသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တည်ဆောက်ခြင်းလုပ်ငန်း စဉ်သည် အမျိုးသမီးများနှင့် ကျား/မ တန်းတူညီမျှရေးကို အရေးဆိုနေသူများအား ဒီမိုကရေစီအင်စတီကျူးရှင်းများအတွက် မူဘောင်ချမှတ်ရာတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ရန် သာမန်ထက်ထူးကဲသော အခွင့်အလမ်းကို ပေးသည်။

အမျိုးသမီးများ သာတူညီမျှမှုဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ဆန်းစစ်ချက်သည် အသုံးပြုသူများအား အမျိုးသမီး များအတွက် စစ်မှန်သော တန်းတူညီမျှရေးရှုဒေါင့်မှ အခြေခံဥပဒေ သို့မဟုတ် အခြေခံဥပဒေမူကြမ်းကို ဆန်းစစ် ရာ၌ အထောက်အကူပြုသည်။ ဤဆန်းစစ်ချက်တွင် မေးခွန်းများ၊ တိုတိုတုတ်တုတ်ရှင်းလင်းချက်များနှင့် ကမ္ဘာ တစ်လွှားမှ အခြေခံဥပဒေများ၏ ပြဌာန်းချက်နမူနာများကို အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် အမျိုးသမီးများ၏ အခွင့်အရေး နှင့် ကျား/မ တန်းတူညီမျှရေးတို့အပေါ် သက်ရောက်မှုရှိမည့် အရေးကြီးဆုံး အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို စစ်ဆေးခြင်းမှတဆင့် လမ်းညွှန်မှုပေးသည်။

ဤဆန်းစစ်ချက်သည် ကျား/မ တန်းတူညီမျှရေးကို အရေးဆိုသူများနှင့် အမျိုးသမီးများ၏ အခြေခံဥပဒေ ရပိုင်ခွင့် ဟူသောခေါင်းစဉ်အောက်တွင် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအဖြစ်ဖြစ်စေ၊ အခြေခံဥပဒေရေးဆွဲသူ များအနေဖြင့်ဖြစ်စေ၊ အရပ်ဖက်လူမှုအဖွဲ့အစည်းမှ အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ်ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် သက်ဆိုင်သူတစ်ဦးချင်း အနေဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ပထမဆုံးအကြိမ် ပါဝင်ဆောင်ရွက်နေသူများအတွက် ရည်ရွယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ကျား/မ တန်းတူညီမျှရေးသည် ဒီမိုကရေစီနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး၏ အရည်အသွေးအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိသော ကြောင့် ဤဆန်းစစ်ချက်သည် အမျိုးသားများနှင့် အမျိုးသမီးများ နှစ်မျိုးစလုံးအတွက် ရင်းမြစ်ဖြစ်သည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရန်
Supported by: Support